آدم چقدر میتونه بد باشه؟!
گاهی پیش میاد که از زمین و زمان شاکی میشیم. و متعجب از رفتاری که از دیگری دیدیم این سوال به ذهنمون میاد که “یعنی یک آدم چقدر میتونه بد باشه؟!” اگه این جمله رو خودمون هم نگفته باشیم حتما از زبان دیگران شنیدیم؛
جمله ای که از عمق دردی که تجربه شده خبر میده . این جمله نشون دهنده عمق فاصله بین تعریف بد بودن در ذهن ما و واقعیتی هست که باهاش رو به رو شدیم! برای همینم تعجب کردیم! اینکه انتظار نداشتیم دیگری این باشه که از چارچوب ارزش های خوب و بد ما انقدر تجاوز کنه.
واقعیت اینه که یک آدم میتونه همون طوری باشه که میخواد! با استانداردها و چارچوبهای خودش که ممکنه برای ما پذیرفتنی باشه یا نباشه!
آدمها با ارادهی خودشون زندگی میکنند و متاسفانه یا خوشبختانه ما نمیتونیم اونها رو مجاب کنیم به انجام دادن یا ندادن کاری.
خب، اینجوری که سخت شد! حالا چکار میتونیم کنیم ؟
- قدم اول: زور نزنیم که بهش بفهمونیم مسیرش غلطه
زور نزنیم که بهش بفهمونیم مسیرش غلطه؛ چون احتمالاً اون آدم به قدری بزرگ شده که بخواد برای زندگیش مسیر انتخاب کنه. و جالب اینجاست که دقیقاً اون هم میخواد ما رو مجاب کنه که مسیر ما غلطه و مسیر خودش درست! پس: سوخت بیهوده مصرف نکنیم که جز خستگی و ناامیدی عایدی نداره.
- قدم دوم: بدی اون آدم چه ضرری برای ما داره؟
یه آدمی خواسته که اون مدلی باشه طوری که ما میگیم انقدر بده یا مسیر غلطی رو داره میره؛ خب، این مساله چه آسیبی به ما میزنه و ما برای چی داریم اذیت میشیم؟ به عبارت دیگه اون داره جاده خاکی میره چه ضرری برای ما داره؟ لازمه این رو بدونیم تا بفهمیم که مشکل اون آدم چطور به مشکلی در درون ما بدل میشه؟!
- قدم سوم: من چه انتظاری از اون آدم داشتم؟ و این انتظار چقدر با واقعیت اون آدم همخوانه؟
من چه انتظاری از اون آدم داشتم؟ آیا مثلاً از یه آدم حسود انتظار حسن نیت داشتم؟! خوب آدمی که من رو احتمال خطری برای خودش و منافعش میدونه، ممکنه برای حفظ امنیت و منافعش هر کاری بکنه. حالا آیا من میخوام به همچین آدمی اعتماد داشته باشم یا انتظار همدلی ازش داشته باشم؟
شایدم انتظار دارم بالاخره برسه روزی که اون آدم متوجه اشتباهش بشه و بخاطر بدی یا بی انصافیای که در حق ما کرده بیاد و از ما عذر خواهی کنه. یه جورایی متنبه بشه! متاسفم که میگم اما در اغلب موارد: “زهی خیال باطل”!
- قدم چهارم: احساس من بخاطر رفتار اون آدم چیه؟
به افکار به احساساتی که بخاطر بد بودن اون آدم در ما ایجاد میشه توجه کنیم. ظاهر این احساس ممکنه فقط خشم باشه اما اگه عمیقتر نگاه کنیم به غم میرسیم و نومیدی. نومیدی از انتظار خوب بودن آدمها؛ از مثل ما رفتار کردن؛ نومیدی از انتظار همدل بودن و حتی انسان بودن همه انسانها؛ نومیدی از پایبندی انسانها به اخلاق و وجدان همونطور که ما هستیم!
- قدم چهارم: راه حل چیه؟
اگر رفتار ناخوشایند اون آدم داره به من آسیب میزنه چه کاری از دست من برای خودم در وهله اول بر میاد تا آسیب کمتری بهم برسه؟
درسته من یا ما نمیتونیم دیگری رو مجاب کنیم که کارش پسندیده نیست اما حق داریم وقتی رفتارش آسیب زاست بهش تذکر بدیم، از خودمون دفاع کنیم و در نهایت، در مقابلش بایستیم. نه که باهاش بحث کنیمها! منظورم اینه که:
- اولاً، اعلام می کنیم که رفتارش برای ما ناخوشایند و آسیب زاست و ازش میخواهیم که به رفع این مسئله توجه کنه.
- دوماً، اگر همچنان بی توجهی کرد بسته به موضوع مورد نظر و سطح ارتباطی ما راه حل متفاوته. ممکن ترجیح بدیم سطح مراوداتمون رو با اون آدم کم کنیم؛ یا فضای کاریمون را عوض کنیم؛ ممکنه با اون آدم قطع ارتباط کنیم؛ ممکنه بر مبنای نوع آسیب و عمق و سطحش برای مدیریتش از دیگران کمک بگیریم. مثلاً ممکنه بخواهیم با افرادی که دردی مشابه ما به واسطه اون آدم تجربه کردند هم صدا بشیم تا راه حل مناسبتری انتخاب کنیم.
خلاصه و سخن آخر
تا کجای دنیا میخوام بگم “مگه چه کار کرده بودم که اینطور کرد؟”، “مگه یه آدم چقدر میتونه نمک نشناس باشه؟”، “مگه چقدر میشه بد بود؟” و … تا کی قراره از بدی و نامردی مردمان شاکی باشم و فقط منفعلانه شکایت کنم؟!
من میتونم تا ته دنیا با معیارهای خودم برای خوبی و بدی نمره و خط کش بزارم اما واقعیت اینه که اینها نسبی هستند و ما فقط میتونیم معیارهای نسبی، اون هم برای تعیین یک کار به عنوان پسندیده یا ناپسند داشته باشیم. این انتخاب و تمایل خودمونه که تا کجا بخواهیم غرق این فکر بشیم که “مگه چقدر میتونه یه آدم بد باشه؟!”، ما اراده دیگران برای انجام کارها نیستیم که تعیین کنیم تا کجا خوب یا بد باشند!
در هر کدوم از این مراحل و سطوح چند تا سوال مهم هست که خوبه از خودمون بپرسیم:
- این رفتار چطوری باعث آزار من میشه؟
- چرا من انقدر دارم بابت این مسئله اذیت میشم؟
- آیا میزان اذیت من متناسب با موقعیت هست؟
- آیا حالم با راه حلی که انتخاب کردم خوبه؟
و
- آیا من روی مراقبت از خودم متمرکز هستم یا روی بدی و آزار اون آدم و انتقام؟ کدومش؟
