نویسنده: صبا مولوی – روانشناس کودک و نوجوان
(به بچه ها اجازه دهیم تا اشتباه کنند و بعد از آن یک مسیر روشن را به آن ها نشان دهید تا بتوانند در یک مسیر درست قرار گیرند)
آموزش اشتباه کردن
از لحظه به دنیا آمدن فرزندانمان، آنها را با عشق در آغوش میگیریم و حمایتشان میکنیم تا به آنها بیاموزیم چگونه یاد بگیرند، بنشینند، حرف بزنند و راه بروند. برای اینکه دوست پیدا کنند راهنماییشان میکنیم، وقتی زمین میخورند ما هستیم که آرامشان میکنیم. برای موفقیتشان در مدرسه به آنها میآموزیم که چطور رفتار کنند و چطور درس بخوانند. تمام این عشق ورزیدنها، حمایتها و آموزشها برای پرورش کودک ضروری هستند. اما پرورش یک کودک شاد و مستقل، بخش دیگری هم دارد که برای خیلی از ما خوشایند نیست و آن هم فراهم کردن فرصتهایی است که بتوانند اشتباه کردن و شکست خوردن را تجربه کنند و در صورت فراهم نکردن این فرصت ها و با انجام ندادن این تجربهها، آنها را در معرض اضطراب قرار میدهیم و باید به هنگام برخورد با هر چالشی منتظر قشقرق یا ناامیدی و عدم تلاششان باشیم.
اشتباه کردن و شکست خوردن دو بخش طبیعی و اجتنابناپذیر در زندگی واقعی است. تعداد کارهایی که ما میتوانیم همان دفعهی اول به خوبی انجام دهیم، کم و نادر هستند. وقتی به کودکان اجازه میدهیم اشتباه کنند کمکشان میکنیم تا مهارتهای هیجانی و اجتماعی مهمی به دست بیاورند و تشویقشان میکنیم در برخورد با مسائل، راهحلها و رویکردهای تازه را امتحان کنند. با این حال معمولاً این کار خوشایند نیست و اکثر اوقات به صبر و تحمل فراوانی نیاز دارد. گاهی هم برای اینکه زودتر به کارمان برسیم به جای اینکه تماشا کنیم پسرمان دارد با بند کفشش کشتی میگیرد، راحتتر است سریع خم شویم و بند کفشش را یک پاپیون قشنگ بزنیم. همینطور در مواردی که دخترمان در خواندن کلمهای مکث میکند سریع آن کلمه را برایش بخوانیم و جمله را کامل کنیم.
خوشبختانه نیازی نیست به دنبال ایجاد کردن موقعیتهای خاصی باشیم، در زندگی روزمره به اندازه کافی فرصت برای اشتباه کردن وجود دارد، فقط لازم است خودمان را کنترل کنیم. البته این گفته ما به این معنی نیست که بچهها یا دیگران را در خطر بیندازیم. قطعاً فروکردن چنگال در پریز برق یا قراردادن همستر در مایکروفر گزینههای خوبی برای اینکار نیستند. همچنین اولویتها و ارزشهای خودتان را هم در نظر بگیرید. نگران نباشید قرار نیست به بچهها آزادی مطلق بدهیم بلکه میخواهیم محیط امنی فراهم کنیم که بچهها بتوانند با اشتباه و ناکامی مواجه شوند تا یاد بگیرند از اشتباههایشان درس بگیرند، در مقابل، ناکامی صبر و تحملشان زیاد شود، مسئولیت کارهایشان را بپذیرند و از امتحانکردن کارها و راههای جدید نترسند. برای فراهم کردن چنین محیطی:
به جای تشویق کردن هوش بچهها، مشوق «تلاششان» باشید
بر اساس پژوهشی که در دانشگاه استنفورد بر روی صدها دانشآموز کلاس پنجمی انجام شده، به این نتیجه رسیدهاند، درصورتی که آزمونی بالاتر از سطح بچهها گرفته شود، آنهایی که برای تلاششان تشویق شدهاند تلاش بیشتری میکنند و با وجود اشتباهات زیاد عملکرد بهتری نشان میدهند تا بچههایی که برای هوششان تشویق شدهاند. وقتی به بچهها برچسب باهوش میزنیم با هر اشتباهی سریع ناامید میشوند و آن را نشانه شکست خودشان میدانند؛ بنابراین تلاششان را متوقف میکنند و به دنبال راهحل نمیگردند.
برای دوست داشتن شرط نگذارید
سعی کنید نه تنها با حرف زدن بلکه با رفتارتان به بچهها نشان بدهید از آنها انتظار ندارید بینقص باشند و محبت شما منوط به بینقص بودنشان نیست. بچهها باید بدانند محبت ما نمره نیست که با اشتباه انجام دادن کم شود.
همدلی کنید
در اکثر اوقات بچهها از اشتباه خودشان ناراحت هستند و گاهی این ناراحتی و عصبانیت به نظر ما بیش از اندازه میآید. در این مواقع سعی نکنید سریع با جملاتی مثل: «اینکه ناراحتی نداره، دفعه بعد درست انجام میدی» ناراحتیشان را رفع کنید. جملاتی شبیه به جمله قبل بیشتر این احساس را ایجاد میکند که آنها اجازه ناراحت شدن را ندارند. شما میتوانید بهجای از سر بازکردن احساساتشان، بگویید: «خیلی ناراحت شدی، میدونم که دوست داشتی کارت بهتر از این بشه» و اجازه بدهید تا از احساساتش حرف بزند یا حتی شاید ترجیح بدهد در آن لحظه تنها باشد. بعد از همدلی میتوانید کمکش کنید تا بر روی راهحل تمرکز کند یا حتی بپذیرد مشکل پیش آمده قابل تغییر نیست و فقط میتواند راههایی برای تکرار نشدنش پیدا کند.
به بچهها اعتماد کنید
حتی در مواقعی که با نظرشان موافق نیستید و فکر میکنید راه شما بهتر است اجازه دهید راه خودش را امتحان کند. راهنمایی و کمکش کنید تا فایدهها و ضررهایی که به دنبال تصمیمش ایجاد میشود را در نظر بگیرد ولی درنهایت اجازه دهید خودش تصمیم بگیرد. البته نه درصورتی که خطری او را تهدید میکند.
صبور باشید
صبور باشید و اجازه تلاش به آنها بدهید و به آنها آموزش دهید تا در قبال کارهایشان مسئولیتپذیر باشند. وقتی مرتکب اشتباهی میشوند، بدون عصبانیت کمکشان کنید تا اشتباهشان را جبران کنند. تمام بچهها میتوانند با یک دستمال، شیر ریخته شده از لیوان را تمیز کنند، اگرچه درمورد بچههای کوچکتر ممکن است نیاز به حضور یک فرد بزرگتر برای تکمیل کارشان باشد.
از خودتان بگویید
همه چیز همیشه آنطور که ما دلمان میخواهد پیش نمیرود. همه ما در زندگیمان مرتکب اشتباهاتی شدهایم. گاهی هم شکست خوردهایم. شاید خیلی از اشتباهات و شکستهایمان طوری باشد که تعریف کردنشان برای کودکانمان مناسب نباشد ولی اشتباهات زیادی هم هستند که میتوانیم برای آنها تعریف کنیم. وقتی از اشتباهات خودتان حرف میزنید بچهها یاد میگیرند که اشتباه، بخش طبیعی زندگی است و برای هرکسی پیش میآید؛ بنابراین آنها نیز میتوانند اشتباه کنند و شکست بخورند. اشتباه کردن و به دنبالش شکست خوردن، آخر دنیا نیست و قرار نیست همیشه همه چیز مطابق میل ما پیش برود.
لطفا نظرات و تجربیات خود را در ارتباط با موضوع به بچهها اجازه دهیم تا اشتباه کنند برای ما بنویسید و در صورت نیاز به مشاوره در این ارتباط می توانید از طریق لینک زیر با مشاوران ما در ارتباط باشید.
ارتباط با مشاوران نوجان کلینیک
