تفکر نقاد

نویسنده:آکادمی تالیف نوجان
فرهاد دانش آموز پیش دانشگاهی است. او هنوز درمورد حرفه‌ای که می‌خواهد در آینده انتخاب کند تصمیم نگرفته است. دوست فرهاد معتقد است تا زمانی که فردی مطمئن نیست می‌خواهد در آینده چه شغلی داشته باشد نباید وقت خودش را برای خواندن دوره پیش دانشگاهی هدر دهد. به نظر شما فرهاد باید چه کند؟

خب برای جواب دادن دقیق به این سوال خیلی خوب است ما مجهز باشیم به یک مهارت به نام “مهارت تفکر نقاد” ، تفکر نقاد یک فرایند شناختی فعال، هدفمند و سازمان‌دهی شده است که فرد از آن برای آزمون دقیق تفکر خود و دیگران استفاده می‌کند.

از شما می­‌خواهیم همین الان که دارید این مقاله را می­‌خوانید دو موقعیت را به ذهنتان بیاورید که در یکی شما بسیار فعالانه موقعیت را بررسی کردید و جوانب را سنجیدید و موقعیت دیگر که منفعلانه و بر اساس گفته دیگران موضوع رو پذیرفتید!!

تصور کردید؟ حال فکر کنید چه عواملی باعث شده است شما در یک موقعیت تفکر نقادانه داشته باشید و درموقعیت دیگر تفکر منفعلانه؟

خب ما یکی از عوامل را می­‌گوییم: در تفکر نقاد موقعیت‌هایی که در آن‌ها درگیر هستیم بسیار مهم است، ابتدا باید با سوال‌هایی که از خودمان می‌پرسیم آن موقعیت را بررسی کنیم و با پرسیدن این سوال‌ها  موقعیتی که در آن هستیم را آنالیز کنیم.

ممکن است بپرسید چه سوال‌هایی بپرسیم؟!

1. سوال‌هایی مربوط به واقعیت موجود که کمک می‌کند اطلاعات پایه‌ای در باره موقعیت موجود بدانیم.
2. سوال‌هایی مربوط به تفسیر: این سوال‌ها دنبال این است که روابط بین عقاید و حوادث را کشف کند.
3. سوال‌های مربوط به تجزیه و تحلیل: این سوال‌ها کمک می‌کند تا موقعیت را به اجزای آن تقسیم کنید تا بتوانید با تجزیه کردن، احتمال‌های مختلف را بررسی کنید.
4. سوال‌های ترکیبی: یعنی با در نظر گرفتن همه نظرات سوال‌هایی مطرح کنید که به جمع بندی کمک کند.
5. سوال‌های مربوط به ارزشیابی هدف، این سوال‌ها این است که به ما در قضاوت و تصمیم گیری آگاهانه به وسیله تعیین ارزش حقیقت و اعتبار نسبی چیزها کمک کند.

 گام بعدی برای اینکه شما در مواجهه با یک مسئله بتوانید تصمیم درست بگیرید، این است که اگر می‌خواهید به مسئله پیش آمده پاسخ دهید، جوابتان باید دلیل داشته باشد و این دلیل باید با پشتوانه نظر مراجع قدرت، منابع معتبر، شواهد عینی و واقعی و تجارب شخصی باشد.

این مثال را ببینید :

سوال پرسیده می­‌شود که آیا زمین مسطح است؟

علی جواب میدهد: بله

پس باید دلایل و شواهدش را بگوید.

• مراجع قدرت: والدین و معلم ها این موضوع را به من آموختند.
• منابع معتبر: در کتاب علوم خوانده ام
• شواهد عینی واقعی: عکس‌هایی را دیده‌ام که از فضا از زمین گرفته شده است.
• تجارب شخصی: وقتی با هواپیما سفر می‌کنم می‌توانم ببینم که خط افق تغییر می‌کند.

حالا به این شکل به سوال‌های زیر پاسخ دهید:

آیا استفاده بیش از حد کودکان از تلفن همراه موجب پرخاشگری آن‌ها می‌شود؟

آیا دموکراسی بهترین شکل حکومت است؟

آیا سقط جنین اشتباه است؟

آیا مصرف حشیش باعث افزایش خلاقیت می‌شود؟

آیا بازوی مکانیکی که چند روز پیش دیدیم واقعاً نشتی روغن دارد و تصور می­‌کند روغن­ش تمام شود می­‌میرد؟ (اشاره به ویدئوی اخیر که در فضای مجازی منتشر شد)

وقتی به هر کدام از این سوال‌ها با سند و مدرک و دلیل منطق جواب دهید، دیگر تحت تاثیر هیجانات، حرف­‌های درست را رد نمی­‌کنید و حرف­‌های غلط را هم باور نمی­‌کنید.