دوگانگی شخصیت یا DID چیست، چرا ایجاد میشود و راه درمانش چیست؟
رویاپردازی؟ گمشدن در لحظه زمان انجام کاری؟ در افکار خود غرق شدن و فراموش کردن دنیای اطراف برای یک لحظه؟ همه اینها نمونههای شایعی از جداشدگی (انفکاک) هستند که برای هر انسانی ممکن است اتفاق بیفتد. زمانی که این جداشدگی در زندگی فرد باعث مشکل شود، آن زمان است که به عنوان یک اختلال به حساب میآید.در این مطلب درباره نحوه ایجاد دوگانگی شخصیت (DID) ،راههای تشخیص و درمان آن صحبت میکنیم.
اختلال هویت گسستگی چیست؟
اختلال هویت گسستگی (Dissociative Identity Disorder) اختلالی است که در آن فرد دارای بیشتر از یک شخصیت است. در این اختلال، شخص میتواند بیش از ۲ الی ۱۰۰ شخصیت داشته باشد. ممکن است که خود شخص از وجود اختلال بیخبر باشد (بینش نداشته باشد) و همچنین ممکن است با دیدن علائمی مانند ناآشنا بودن افرادی که باید آشنا باشند، در یک مکان بودن اما اینکه چطور و کی به آن جا رسیدن را ندانستن، یا خریدن وسایلی که از قبل دارند و به یاد نیاوردن، درخواست یاری کند.
اینها چند مورد از نشانهها و علائم این اختلال محسوب میشوند. اختلال هویت گسستگی با نامهای دیگری از جمله: اختلال هویت تجزیهای، اختلال دوگانگی شخصیت نیز شناخته میشود. این اختلال قبلاً به نام اختلال چند شخصیتی (Multiple Personality Disorder) شناخته شده است.
علت به وجود آمدن دوگانگی شخصیت DID
دلیل اختلال دوگانگی شخصیت به طور واضح مشخص نیست، ولی گزارشها نشان دادهاند که ارتباطی با آسیبهای روحی (تروماها) ای که شخص در کودکی تجربه کرده است، دارد. همچنین گفته میشود که عوامل محیطی و بیولوژیکی هم در به وجود آمدن آن تاثیر دارند. ۹۸% تا ۹۹% از افرادی که دچار اختلال هویت گسستگی (DID) شدهاند، در دوران کودکی خود (تا قبل از ۹ سالگی) اختلالاتی مکرر و آسیبزا (تروماتیک) را تجربه کردهاند. سوءاستفاده جسمی و جنسی کودکان از جمله شایعترین علل این اختلال محسوب میشوند. کودک در این شرایط، برای اینکه با استرس زیاد مقابله کند، چند شخصیت را به عنوان یک دفاع برای خود به وجود میآورد.
علائم DID
یک فرد با اختلال DID ممکن است دارای این علائم باشد: علاوه بر اینکه دارای بیشتر از یک شخصیت است، توانایی یادآوری اطلاعات شخصی و جزئی خود را ندارد؛ هر شخصیت فرد ممکن است دارای سن، نژاد، شخصیت، جنسیت و ویژگیهای رفتاری خاص خود باشد. همچنین شخص ممکن است دارای افسردگی، رفتارهای پرخاشگر و خود-تخریبی، خودزنی، وابستگی، احساس گناه، نوسان خلقی (Mood Swings) شدید، بیخوابی، راهرفتن در خواب، حملههای عصبی، تمایل به خودکشی، انفعال، سوءمصرف مواد، توهم، اختلالات اشتها، فراموشی (Amnesia)، سردرد و غیره باشد.
راههای تشخیص دوگانگی شخصیت
یکی از راههای تشخیص، وجود دو یا چند شخصیت متمایز است که الگوی ادراک خاص خود در رابطه با محیط و خود (فرد) را دارند. یکی دیگر از راهها کنترل رفتارها و اخلاق بیمار توسط (حداقل) دو شخصیت دیگر است. راه سوم زمانی است که فرد اتفاقهای مهم درباره خود را نمیتواند به یاد بیاورد و این ناتوانی در یادآوری با “فقط فراموشکار بودن” قابل توجیه نیست. تشخیص یک فرد با اختلال هویت گسستگی به دلیل اینکه علائم و نشانههای این اختلال شباهت زیادی با سایر اختلالات روانی دارد، ممکن است مدت زیادی (تا ۷ سال) طول بکشد و فرآیند تشخیص را بسیار دشوارتر کند.
راههای درمان DID
با وجود پیچیدگیهای بسیاری که این اختلال دارد، با روشهایی ازجمله هیپنوتیزم درمانی (Hypnotherapy) و درمان غیرکلامی (Nonverbal Therapy) قابل درمان است. یکی از شایعترین روشهای درمان، هیپنوتیزم درمانی است که یک ابزار تاثیرگذار برای ارتباط بین درمانگر و شخصیتهای مختلف فرد است. یکی دیگر از روشها، درمان غیرکلامی است که تکنیک “خانه-درخت-آدم” یکی از شایعترین روشهای درمان غیرکلامی است.
در این تکنیک از شخص خواسته میشود که در یک برگه سفید یک خانه، یک درخت و یک آدم بکشد؛ پس از آن این نقاشی توسط درمانگر تفسیر میشود و این یک ایده اولیه به درمانگر میدهد درباره اینکه آن شخص خود را چگونه میبیند و از نظر خود چه نوع آدمی است. روشهای درمان محدود به رواندرمانی نیست و درمانهای دارویی نیز ممکن هستند. با اینکه هنوز داروی مشخصی برای درمان DID وجود ندارد، داروهای ضد افسردگی، داروهای درمان اضطراب، داروهای آرامبخش و… به بیمار داده میشود تا علائمی که با DID ( دوگانگی شخصیت ) همراه هستند را کنترل کنند.
نتیجهگیری
اختلال DID بیشتر بین افرادی شایع است که در کودکی مورد سوءاستفاده قرار گرفتهاند. با اینکه دلیل قطعی و مشخصی نیست، بر این باور هستیم که هم شرایط محیطی و هم بیولوژیکی ممکن است باعث این اختلال شوند. روشهای درمان برای هر فرد ممکن است متفاوت باشد، ولی به طور کلی رواندرمانی آنلاین و حضوری، درمان دارویی و بقیه درمانهای شناختی را دربرمیگیرد. متاسفانه هنوز درمان قطعی و سریعی برای اختلال هویت گسستگی وجود ندارد، اما با درمان طولانی مدت و همکاری و اراده و تمایل بیمار به بهبود، شانس درمان شخص در طولانی مدت وجود دارد.
