چطور متوجه شویم در یک رابطه‌ی سمی و آسیب زننده هستیم؟

نویسنده: تیم تالیف نوجان
واژه‌ی سمی به این صورت تعریف می‌شود:
«ماده‌ی سمی یا حاوی ماده‌ای سمی، به ماده‌ای گفته می‌شود که قابلیت کشتن یا ایجاد ضعف و ناتوانی جدی را داشته باشد». هرچند واژه‌ی سمی غالباً برای توصیف مواد شیمیایی به کار برده می‌شود، اما این صفت برای توصیف افراد و روابط نیز کاربرد دارد. اکثرمان بودن در یک رابطه‌ی سمی را در طول عمرمان تجربه کرده‌ایم؛ همگی سابقه‌ی معاشرت با افرادی را داشته‌ایم که جز خودشان مصلحت هیچ فرد دیگری را در نظر نمی‌گیرند و خودخواهانه فقط به نفع خود عمل می‌کنند.

رابطه به شکل‌های گوناگون مسموم می‌شود؛ توهین، ناسزاگویی، سوءاستفاده‌ی فیزیکی، دروغگویی، بدگویی و تمام آشوب‌ها و ناآرامی‌های داخلی که پیامد بودن در یک رابطه‌ی ناسالم است، موجب سمی شدن رابطه می‌شود.
رابطه‌ی سمی چه یک رابطه‌ی فردی با یکی از اعضای خانواده، دوست یا معشوق باشد، چه رابطه‌ای حرفه‌ای دربرگیرنده‌ی همکار یا رئیس باشد، آسیب‌زننده است و اثرهای بلندمدتی را بر فرد درگیر در چنین رابطه‌ی مسمومی به‌جا می‌گذارد.

معنی رابطه‌ی سمی؟
رابطه‌ها مانند خیابان‌هایی دوطرفه‌اند؛ دو طرف رابطه باید در طول مسیر به هم کمک کنند، بی‌آن‌که به جز گرفتن دستشان در زمان نیاز، توقع دیگری در ازای لطفشان از طرف مقابل داشته باشند.
اگر دوستتان شما را تحت‌فشار بگذارد تا آپارتمانتان را به او اجاره بدهید و فقط چند هفته بعد به شما از پشت خنجر بزند یا اگر با جدیت به همکارتان برای ترفیع گرفتنش کمک کرده باشید، اما ذره‌ای قدردانی از او ندیده باشید، چنین ناامیدی‌هایی بسیار آزاردهنده است، می‌تواند قلبتان را بشکند و حتی تخم بی‌اعتمادی و کاهش عزت‌نفس را در دلتان بکارد.

ما انسان‌ها براساس مطالعات روان‌شناختی، موجوداتی اجتماعی هستیم که در معاشرت با هم‌نوعانمان شکوفا می‌شویم و رشد می‌کنیم و بالعکس در تنهایی حالمان بد می‌شود و تحلیل می‌رویم.
ورود به یک رابطه‌ی سمی می‌تواند به یک تعارض درونی شدید دامن بزند. پس مهم است بدانیم که چگونه می‌توانیم از رابطه‌های سمی اجتناب کنیم یا از آن هم بهتر یک رابطه‌ی سمی را اصلاح کنیم؟ ازاین‌گذشته چه زمانی باید قاطعانه تصمیم بگیریم تا به یک رابطه‌ی سمی پایان بدهیم؟ پیش از آن‌که بتوانیم به درستی تصمیم بگیریم، ابتدا باید نشانه‌های رابطه‌ی سمی را تشخیص بدهیم. وقتی سعی می‌کنید تعیین کنید که آیا لازم است یک رابطه‌ی دوستانه یا عاشقانه‌ی سمی را قطع کنید، به‌جا است ابتدا کمی به فردی که رفتار سمی دارد، فکر کنید. کمی از موقعیت فاصله بگیرید و کل زندگی آن فرد را از نمایی 360 درجه ببینید تا تصویر واضح‌تری از او داشته باشید. سؤالات زیر را از خودتان بپرسید:

• او با دیگران چگونه برخورد می‌کند؟ ببینید با افرادی که بیش از همه با او صمیمی هستند، چگونه رفتار می‌کند.
• درباره‌ی اعضای خانواده‌اش بد حرف می‌زند یا نشانه‌های پرخاشگری نسبت به والدین، دوستان یا همکاران در او مشاهده می‌شود؟
• مدام با دیگران اختلاف دارد و با همه سر ناسازگاری دارد؟ شاید به نظرتان برسد که انگار او همیشه با دل پر پیش شما می‌آید و پیوسته در حال شکایت کردن از دیگران است، چه جنگ و دعوای مداوم با دوست دختر یا دوست پسر باشد، چه ناتوانی در کنار آمدن با مادرش باشد، او همیشه دلیلی برای گله و شکایت دارد.
• آیا این فرد سمی از شما به عنوان کیسه بوکس عاطفی برای تخلیه‌ی ناامیدی‌ها و ناسازگاری‌هایش با دیگران استفاده می‌کند؟ اگر این‌طور است، باید کمی از رابطه فاصله بگیرید تا شناخت بهتری از موقعیتتان پیدا کنید و هدفتان را از این رابطه مجدداً ارزیابی کنید‌. اگر آن فرد سمی فاقد روشن‌بینی است، تلاشی برای شناخت خود و رابطه‌تان نمی‌کند و تمایلی برای تغییر ندارد، بهترین تصمیم این است که رابطه‌تان را با او قطع کنید.
• در مواجهه با تعارض چه برخوردی دارد؟ اکثر انسان‌ها از سروکار پیدا کردن با تعارض و ناسازگاری لذت نمی‌برند. وقتی اختلاف‌هایی در رابطه پدیدار می‌شود، بیان احساسات و نشان دادن نقاط ضعف و آسیب‌پذیری‌ها دشوار می‌شود.
  بااین‌حال مطمئناً همان‌طور که یاد می‌گیرید چگونه با تعارض روبه‌رو شوید و آن را حل کنید، رابطه‌تان نیز رشد می‌کند. پس اگر فردی از پرداختن به مشکلات و مسائل اجتناب می‌کند یا از برقراری ارتباط یا عذرخواهی به دلیل کار ناخوشایندش امتناع می‌کند، این برخوردها در واقع نمونه‌ای از رفتار سمی را به نمایش می‌گذارد.به‌علاوه اگر او بعد از تعارض، مغرضانه و با بدجنسی رفتار می‌کند، درباره‌تان شایعه‌پراکنی می‌کند یا بدگویی می‌کند، چنین رفتار بدخواهانه‌ای را به منزله‌ی یک نشانه‌ی هشدار جدی در نظر بگیرید. فردی که واقعاً به شما اهمیت می‌دهد، سعی می‌کند ناسازگاری‌ها را برطرف کند و رابطه را بهبود دهد، نه این‌که به رابطه آسیب بزند و آن را به پایان برساند. کافی است چگونگی برخورد یک نفر را با تعارض‌ها مشاهده کنید، تا به نکات فراوانی درباره‌ی شخصیتش پی ببرید.
• وقتی با هم هستید، رفتارش باعث می‌شود که چه احساسی پیدا کنید؟
• وقتی با هم هستید، بی‌وقفه درباره‌ی خودش حرف می‌زند؟

آیا من در ابراز خواسته‌ها و نیازهایم در رابطه با مشکل مواجه هستم؟ این تست را بزنید تا ببینید

• با حرف‌های ناخوشایندش دیگران را می‌کوبد یا پشت سرشان بدگویی می‌کند؟
• وقت گذراندن با هم باعث خوشحالی‌تان می‌شود یا این معاشرت برای‌تان کسل‌کننده و ستوه‌آور است؟ کمی به اوقاتی که با هم می‌گذرانید، فکر کنید تا متوجه شوید که پس از هر دیدار چه احساسی پیدا می‌کنید. اگر پس از با هم بودن بیشتر احساس بدبختی و ناراحتی می‌کنید تا خوشحالی، باید حد و مرزهایی فردی را تعیین کنید و برای محافظت از خودتان از او فاصله بگیرید. این کناره‌گیری خودخواهانه نیست، بلکه عملی از سر عشق به خود است.
• چه تجربه‌هایی از رابطه‌های قبلی‌اش دارد؟ به قول معروف، تاریخ تکرار می‌شود. شکی نیست که انسان‌ها در گذر زمان رشد می‌کنند و بالغ می‌شوند، اما مسلماً تجربه‌های گذشته شکل‌دهنده‌ی شخصیت هر فرد است.
• او دوستان صمیمی قدیمی دارد؟ یا آن‌که رابطه‌هایش را به سرعت تمام می‌کند؟ بر سر رابطه‌های قبلی‌اش چه آمده است؟ رابطه‌های گذشته‌اش سمی بودند؟ هرچند بسیار مهم است که در گذشته‌ی دیگری سرک نکشید و فضولی نکنید، لازم است بگذارید طرف مقابلتان صادقانه و راحت با شما حرف بزند و گذشته‌اش را برای‌تان تعریف کند. مطلع شدن از گذشته‌ی دیگری زمان‌بر است، اما گذشته تاحدی چراغ راه آینده است و نشانتان می‌دهد که رابطه‌های آینده احتمالاً چه سرنوشتی پیدا خواهد کرد. انسان‌ها غالباً از خطاهای گذشته‌شان درس می‌گیرند و رابطه‌های‌شان را بهبود می‌دهند، اما تکرار شدن تاریخ نیز دور از ذهن نیست. بنابراین ضروری است از رفتار گذشته‌ی طرف مقابلتان آگاه باشید و یادداشت‌هایی ذهنی داشته باشید تا تعیین کنید که آیا او گام‌های درستی را برای ایجاد تغییرات مثبت برمی‌دارد یا خیر.
• آیا او باعث می‌شود که احساس مهم بودن بکنید؟
• نهایت تلاشش را می‌کند تا مایه‌ی ناراحتی‌تان شود یا وقتی ناراحت هستید، آزارتان می‌دهد؟
• مسائلی را که برای‌تان مهم‌اند، کوچک و کم‌اهمیت جلوه می‌دهد؟
• درخواست‌ها و نیازهای‌تان را نادیده می‌گیرد؟

یک تست روانشناختی مهم: میزان خشونت در رابطه عاشقانه من چقدر است؟

اگر وقتی با فردی هستید، لحظات بد، ناراحت‌کننده و استرس‌زای‌تان بیشتر از لحظات خوبتان است، این وضعیت می‌تواند نشانه‌ی یک رابطه‌ی سمی باشد.
راه‌حل ساده‌ای وجود ندارد. شناسایی یک رابطه‌ی سمی و پذیرش بودن در چنین رابطه‌ای دشوار است، چرا که عشق و خوشبختی موقتی بسیاری از افراد را کور و آنان را از واقعیت‌ها غافل می‌کند. به‌علاوه بسیاری فکر می‌کنند که بدون دوست، معشوق یا خواهر و برادر تنها خواهند ماند. حتی ممکن است عقلشان موقعیت یا فرد سمی را تشخیص بدهد، اما هیجانات و عواطفشان بیش از عقلشان بر روی تصمیم‌های‌شان اثر بگذارد. در واقع بسیاری از افرادی که در خانه‌های مسموم بزرگ می‌شوند، پذیرش رابطه‌های عاشقانه را سخت می‌یابند، چون با چنین رابطه‌هایی آشنا نیستند. در این موارد قرار گرفتن در یک موقعیت آشنا بیشتر از آن‌که رضایت و خشنودی را به ارمغان بیاورد، صرفاً مایه‌ی راحتی فردی می‌شود که به رابطه‌های سمی عادت کرده است. دیگران راحت‌تر متوجه مسمومیت رابطه می‌شوند.

یکی از دشوارترین مشکلات درمانی کمک کردن به بیمارانی است که در یک رابطه‌ی سمی به دام افتاده یا «مسموم» شده‌اند و نمی‌توانند تجربه‌ای مهربانانه و عاشقانه را بدون فرار کردن بپذیرند. آنان جذب چیزی می‌شوند که برای‌شان آشناست، آن چیز آشنا رابطه‌های سمی‌تری است که غالباً به صورت رابطه‌ای عادی تجربه‌ می‌کنند. گسستن این پیوندها برای چنین افرادی ترسناک است. حقیقت تلخ و غم‌انگیز این است که افراد به‌دام افتاده حرف‌های ناخوشایند فرد سمی را درباره‌ی خود باور می‌کنند و می‌پذیرند که احمق، زشت، بی‌ارزش یا … هستند. خبر خوب این است که می‌توان این مسومیت را با بهره‌گیری از درمان‌هایی مانند رفتاردرمانی شناختی از بین برد و سلامت را به فرد برگرداند.

این تست را بزنید: آیا از پارتنرم فاصله‌ی عاطفی گرفته‌ام؟

نوجان کلینیک با داشتن درمانگران مجرب همیشه در کنار شما خواهد بود و شما می‌توانید برای مشاوره آنلاین درباره رابطه‌ی سمی از طریق لینک زیر با ما در ارتباط باشد.

ارتباط با نوجان کلینیک